Programmeurs noemen een fout een "bug" (insect) en het opsporen van de fout "debuggen". Achter deze woorden zit een geliefd verhaal: in 1947 werd uit een gigantische computer in Harvard een echte mot gehaald. En die mot is er nog steeds, in een museum, in een logboek geplakt.
Het verhaal klopt. Maar er zitten twee kleine correcties in die op sociale media zelden worden verteld. De ene gaat over wie de mot vond, de andere over de leeftijd van het woord "bug". Beide kunnen we oplossen door naar de primaire bron te kijken, namelijk de registratie van het museum waar de mot nu ligt.
De mot in het relais
De machine waar het om ging was de Harvard Mark II. Dat was een gigantische rekenmachine die werkte met elektromechanische relais in plaats van elektronische schakelingen. Volgens Wikipedia woog hij ongeveer 25 korte ton (23 ton) en besloeg hij meer dan 370 vierkante meter. Een optelling duurde 0,125 seconde, een vermenigvuldiging 0,75 seconde.
De Mark II was ongeveer 2,6 keer sneller bij optellen en ongeveer 8 keer sneller bij vermenigvuldigen dan zijn voorganger, de Mark I. Het was de tweede machine met hardwareondersteuning voor getallen met drijvende komma en had ingebouwde eenheden voor bewerkingen als vierkantswortel en logaritme; die duurden elk 5 tot 12 seconden. Een interessant ontwerpdetail was dat de machine bestond uit twee subcomputers die samen of afzonderlijk konden werken, zodat resultaten kruiselings gecontroleerd konden worden. In maart 1948 werd hij afgeleverd op het Dahlgren Naval Proving Ground in Virginia.
Op 9 september 1947, rond 15.45 uur, keek het team in de machine toen die niet goed werkte. Zoals Computerworld meldt, zat de mot vastgeklemd tussen de contacten van relais nummer 70 in paneel F. Het team haalde de mot eruit en plakte hem met tape in het werklogboek van de machine. In de taal van nu: het team had de machine letterlijk "gedebugd". Erbij werd de notitie geschreven: "First actual case of bug being found." Oftewel: "Eerste echte geval van een bug die werd gevonden."
Correctie 1: Grace Hopper vond de mot niet
Dit verhaal wordt meestal verteld met computerpionier Grace Hopper. Hopper werkte in 1947 inderdaad aan de Mark II en werd later schout-bij-nacht bij de Amerikaanse marine. Volgens Wikipedia werkte ze met Howard Aiken en Edmund Berkeley aan de bouw en programmering van de machine. Maar volgens de registratie van het National Museum of American History van het Smithsonian waren het de ingenieurs die aan de Mark II werkten die de mot in het logboek plakten, en was het logboek "waarschijnlijk niet van Hopper".
Hoppers echte bijdrage was dat ze het verhaal jarenlang vertelde en zo beroemd maakte. Het museum zegt dat Hopper en het Mark II-team hielpen de termen "computer bug" en "debug" te verspreiden.
Ook over de datum bestaat een kleine verwarring. Sommige bronnen, ook het artikel van Computerworld, geven de datum in het logboek als 1945. Het Smithsonian dateert het logboek op 1947, en de Mark II was in 1947 sowieso voltooid. Daarom is 1947 de betrouwbaarste datum.
Correctie 2: het woord "bug" was veel ouder
Lees de notitie nog eens: "first actual case of bug being found." De grap zit in het woord "actual". De ingenieurs noemden storingen al "bugs". Nu hadden ze voor het eerst een echt insect gevonden. De notitie is dus eigenlijk een klein maar blijvend voorbeeld van ingenieurshumor.
Computerworld meldt, op basis van The Yale Book of Quotations, dat Thomas Edison in een brief aan Theodore Puskas in 1878 het woord "Bugs" gebruikte voor kleine storingen en moeilijkheden. De mot heeft het woord dus niet uitgevonden, maar werd er wel het mooiste bewijs van.
| 1947 | Vandaag |
|---|---|
| Bug: een mot vastgeklemd in een relais | Bug: een over het hoofd geziene regel in de code |
| Debuggen: de mot met de hand verwijderen | Debuggen: debuggers en tests |
| Foutenregistratie: papieren logboek | Foutenregistratie: bugtrackingsystemen |
Waarom is dit verhaal zo geliefd?
Omdat het iets abstracts tastbaar maakt. Een "softwarefout" is onzichtbaar. Maar een echte mot, met tape in een logboek geplakt, is een beeld dat iedereen begrijpt. Bovendien begon het als een kleine grap tussen ingenieurs en wordt het al bijna 80 jaar verteld.
De technische specificaties van de Mark II herinnert bijna niemand zich nog, maar die mot kent iedereen. In de techgeschiedenis laten soms de kleinste dingen het grootste spoor na.
Ben jij, terwijl je in je code naar een "bug" zocht, wel eens een fout tegengekomen die zich echt als een insect verstopte?