Bugün bir hafıza kartı tırnağından küçük ve terabaytlarca veri taşıyabiliyor. 1956'da ise ilk hard disk, büyük bir buzdolabı boyutundaydı, yaklaşık bir ton ağırlığındaydı ve içine bugün tek bir yüksek çözünürlüklü fotoğrafın bile zor sığacağı kadar veri alıyordu.
Adı IBM 350'ydi ve bilgisayar tarihinin akışını değiştirdi. Çünkü ilk kez bir bilgisayar, kaydedilmiş veriye sırayla değil, doğrudan ulaşabiliyordu. Bugün bir dosyayı açtığında ya da bir uygulamada arama yaptığında beklemiyorsan, bunun kökü bu dev dolapta.
50 disk, dakikada 1.200 tur
IBM 350 disk depolama birimi, Eylül 1956'da IBM 305 RAMAC bilgisayar sisteminin bir parçası olarak tanıtıldı. Kaynaklar tam günde ayrışıyor: Wikipedia 14 Eylül'ü, ASME'nin mühendislik mirası kaydı 4 Eylül'ü veriyor. RAMAC, "Random Access Method of Accounting and Control" yani "rastgele erişimli muhasebe ve kontrol yöntemi" demekti.
Cihazın kalbinde demir oksit kaplı, 24 inç (61 cm) çapında diskler vardı. Kaynakların çoğu 50 disk der. Wikipedia ise 52 disk ve bunların 100 yüzeyinin kayıt için kullanıldığını yazıyor, yani sayılış biçimine göre rakam değişebiliyor. Diskler dakikada 1.200 tur dönüyordu ve bir erişim kolu doğru diske ve doğru izlere giderek veriyi okuyordu.
"Rastgele erişim" o yıllar için devrimdi. O zamana kadar iş verileri genellikle manyetik bant ya da delikli kartlarda sırayla okunuyordu. IBM 350 ile istenen kayda doğrudan gitmek mümkün oldu.
heise'ye göre projenin geliştirilmesine 1952'de başlanmıştı. Diskler birbirinden yalnızca yaklaşık 0,72 cm aralıklarla üst üste dizilmişti. Bu kadar dar aralıkta, dakikada 1.200 tur dönen dev plakalar arasında bir kolun doğru noktaya gidip veri okuması, 1950'lerin mühendisliği için ciddi bir başarıydı.
3,75 MB: "5 milyon karakter" ne demek?
IBM 350'nin kapasitesi 5 milyon karakter olarak tanıtıldı. Ama her karakter 6 bitle saklanıyordu. Bugünkü 8 bitlik bayt hesabıyla bu yaklaşık 3,75 MB eder. heise bir ayrıntıyı daha ekliyor: teorik kapasite daha yüksek görünse de parite ve boşluk bitleri kullanılabilir alanı düşürüyordu, bu yüzden etkin kapasite yaklaşık 3,75 MB olarak anılıyor. heise'nin aktardığına göre veri, her biri 100 karakterlik 50.000 blok halinde tutuluyordu.
Veri aktarım hızı saniyede 8.800 karakterdi. Bu hızla, bu yazının tamamı bir saniyeden kısa sürede okunabilirdi. 1956'nın iş dünyası için bu, delikli kart yığınlarıyla uğraşmaya göre büyük bir rahatlıktı. Kabin yaklaşık 152 cm uzunluğunda, 172 cm yüksekliğinde ve 74 cm genişliğindeydi.
Forklift, kargo uçağı ve bir ton
Bu kadar büyük bir makinenin yerinden oynatılması da başlı başına bir işti. Wikipedia, cihazın yaklaşık bir ton geldiğini ve forkliftle taşınıp sık sık büyük kargo uçaklarıyla gönderildiğini yazıyor. heise ise ağırlığı soğutma sistemi dahil "neredeyse bir ton" olarak veriyor ve 1957'de Amsterdam Schiphol Havalimanı'nda bir DC-7 uçağından indirilen bir RAMAC'ın fotoğrafını hatırlatıyor.
İnternette dolaşan "forkliftle taşınan ilk hard disk" fotoğraflarının arkasındaki gerçek bu.
| IBM 350 (1956) | Bugün |
|---|---|
| Yaklaşık 3,75 MB | Terabaytlarca veri tutan diskler |
| Yaklaşık 1 ton | Avuç içine sığan SSD'ler |
| 50 adet 24 inçlik disk | Tek bir küçük devre kartı |
| Sadece kiralık | Markette satılan hafıza kartları |
Kısa ama derin bir iz
İlk mühendislik prototipi Haziran 1956'da San Francisco'daki Zellerbach Paper Company'ye gitti. Seri üretim birimlerin teslimatı ise Wikipedia'ya göre Kasım 1957'de başladı. heise'ye göre üretim 1961'de, binden fazla birim üretildikten sonra durdu. RAMAC 1969'da piyasadan tamamen çekildi.
Bir ton ağırlığında, sadece kiralanabilen ve birkaç megabayt tutan bir makine kulağa bugün komik gelebilir. Bugün bir telefonla çekilen tek bir fotoğraf bile çoğu zaman bu kapasiteyi zorlar. Ama "veriye doğrudan, sırasız erişim" fikri, bugün kullandığımız her diskin ve her veritabanının temelinde duruyor.
Sence 70 yıl sonra, bugünün terabaytlık disklerine de aynı gülümsemeyle mi bakacağız?