Bugün cebindeki telefon birkaç yüz gram. 1946'da ise "elektronik bilgisayar" denince akla gelen makine yaklaşık 30 ton ağırlığındaydı ve koca bir odayı kaplıyordu. Adı ENIAC'tı ve genel amaçlı ilk elektronik bilgisayar olarak anılıyor.
Bir savaş projesi olarak doğdu
ENIAC, ABD Ordusu'nun Balistik Araştırma Laboratuvarı için tasarlandı. Amacı topçu atış tablolarını hesaplamaktı; yani bir merminin hangi açıyla atılınca nereye düşeceğini gösteren uzun hesap çizelgeleri. Bu tablolar elle hesaplandığında haftalar sürebiliyordu.
Makineyi Pennsylvania Üniversitesi'nin Moore Elektrik Mühendisliği Okulu'nda John Mauchly ve J. Presper Eckert tasarladı. ENIAC, 14 Şubat 1946 akşamı kamuoyuna duyuruldu ve ertesi gün, 15 Şubat 1946'da resmî olarak açıldı. Bu yüzden kaynaklarda iki tarih birden görebilirsin.
Rakamlarla bir dev
Penn Engineering'in verilerine göre ENIAC yaklaşık 9 x 15 metrelik (30 x 50 fit) bir odayı dolduruyordu. 40 panel, önden bakıldığında yaklaşık 24 metre uzunluğunda bir "U" şekli oluşturuyordu.
İçinde yaklaşık 18.000 vakum tüpü, Wikipedia'ya göre 6.000 civarında röle, 70.000 direnç, 10.000 kondansatör ve yaklaşık 500.000 lehim noktası vardı. Yaklaşık 150 kilovat elektrik çekiyordu ve kendine ait güç hatları vardı. Ağırlığı genellikle "30 ton" olarak verilir; Wikipedia bunun 30 kısa ton, yani yaklaşık 27 metrik ton olduğunu belirtiyor.
Hızı da kendi dönemi için inanılmazdı. Saniyede 5.000 basit toplama ya da çıkarma işlemi yapabiliyordu. Penn'e göre elle 12 saat süren bir balistik hesabı yaklaşık 30 saniyede bitiriyordu. Bu, kabaca 1.440 kat hızlanma demek.
Vakum tüpleri burada bugünkü transistörlerin işini görüyordu: elektrik akımını açıp kapatan anahtarlar. Ama her biri bir ampul gibi ısınıyor, yer kaplıyor ve zamanla bozulabiliyordu. ENIAC'ın devasa boyutu ve yüksek enerji tüketimi, büyük ölçüde bu binlerce cam tüpün toplamından geliyordu.
| ENIAC (1946) | Bugün |
|---|---|
| Yaklaşık 30 ton | Birkaç yüz gramlık telefon |
| Bir oda dolusu 40 panel | Avuç içine sığan cihaz |
| 18.000 vakum tüpü | Tek çipte milyarlarca transistör |
| Saniyede 5.000 toplama | Saniyede milyarlarca işlem |
| Yaklaşık 150 kW güç | Birkaç vatlık pil |
Altı kadın programcı
ENIAC'ın en uzun süre gözden kaçan kısmı, onu çalıştıran insanlardı. Makinenin bugünkü anlamda bir klavyesi ya da program dili yoktu. Programlamak, kabloları ve anahtarları elle yeniden düzenlemek demekti. Yeni bir problem çözmek için makineyi adeta baştan "kablolamak" gerekiyordu.
Bu işi yapan ilk ekip altı kadından oluşuyordu: Kay McNulty, Jean Jennings (Bartik), Betty Snyder (Holberton), Marlyn Wescoff, Frances "Fran" Bilas ve Ruth Lichterman. Penn bugün onları "ENIAC Altılısı" (ENIAC Six) olarak anıyor ve isimlerini evlilik soyadlarıyla birlikte tek tek sayıyor. Makineyi tasarlayanların adı hep öne çıksa da onu gerçekten "konuşturan" bu altı programcıydı.
Bir dönemin başlangıcı
Wikipedia'ya göre bu altı kadın matematik eğitimli, iyi yetişmiş matematikçilerdi ve atış tablolarını masa hesap makineleriyle hesaplayan "bilgisayar" (insan hesapçı) ekiplerinin arasından seçilmişlerdi. Henüz programlama dilleri yoktu; ENIAC'ın şemalarını ve fiziksel yapısını inceleyerek anahtarları ve kabloları nasıl kullanacaklarını kendileri çözdüler. Bugünkü yazılım mühendisliğinin ilk adımlarından bazıları, bu kablo dolu odada atıldı.
ENIAC'ın ilk gerçek programlarından biri, atış tabloları değil, termonükleer bir silahın fizibilite çalışmasıydı. Ordu için yaklaşık dokuz yıl hizmet verdi ve hayatının bir bölümünü Aberdeen Deney Alanı'nda geçirdi. 1955'te yerini EDVAC ve ORDVAC gibi daha yeni makinelere bıraktı.
ENIAC'ın hikâyesinde iki tarih, iki tasarımcı ve altı programcı var; ama asıl kahraman belki de fikrin kendisi. Elektronik devrelerle, insan elinden kat kat hızlı hesap yapılabileceğini somut olarak gösterdi. Sonraki nesil bilgisayarlar programı kablolarla değil bellekte saklamaya yöneldi ve işler çok daha esnek hâle geldi.
30 tonluk bu dev, bugün kullandığımız her bilgisayarın uzak bir atası sayılıyor. Odayı dolduran tüplerden cebe sığan çiplere geçiş yalnızca birkaç insan ömrü sürdü.
Sence 80 yıl sonra bugünkü bilgisayarlarımıza bakan biri, onları bizim ENIAC'a baktığımız gibi mi görecek?