Kijk eens naar de muis onder je hand. Plastic, misschien draadloos, misschien verlicht. De eerste computermuis was niets van dat alles. Het was een houten kistje met onderaan twee loodrecht op elkaar staande metalen wieltjes en achteraan een enkele kabel.
Dit houten kistje was de voorouder van een apparaat dat we nu allemaal elke dag gebruiken. Maar het meest verrassende aan het verhaal is dat de uitvinder er bijna niets aan verdiende.
Een notitie in 1963, een kistje in 1964
De eigenaar van het idee was Douglas Engelbart. Engelbart onderzocht bij het Stanford Research Institute (SRI) in Californië hoe mensen efficiënter met computers konden werken. Volgens Wikipedia schreef hij het idee voor het eerst op 14 november 1963 in zijn notitieboek.
Degene die het idee tastbaar maakte, was Bill English. English kwam in 1964 bij het laboratorium van Engelbart en bouwde op basis van zijn tekeningen het eerste prototype. Ook de foto in History of Information dateert deze eerste muis op "ongeveer 1964".
Volgens het Centre for Computing History was de behuizing van het prototype van hout en zaten er onderaan twee dunne metalen wieltjes die het oppervlak raakten. Het ene wieltje mat de horizontale beweging, het andere de verticale. Elk wieltje was verbonden met een potentiometer, zodat de cursor langs die as bewoog naarmate het wieltje draaide.
Waarom "muis"?
Niemand weet het precies meer. In Engelbarts eigen woorden: "No one can remember. It just looked like a mouse with a tail, and we all called it that." Oftewel: "Niemand weet het meer. Het leek gewoon op een muis met een staart en wij noemden het allemaal zo."
Die "staart" was de kabel die uit de achterkant van het apparaat kwam. Het houten kistje en de kabel ernaast zorgden samen voor een beeld dat echt aan een klein knaagdiertje deed denken.
De dag dat de wereld hem zag: 9 december 1968
De muis werd op 9 december 1968 aan de wereld gepresenteerd. In de presentatie die Engelbart die dag in San Francisco gaf en die later bekend werd als de "Mother of All Demos" (de moeder van alle demo's), liet hij live de muis zien, samen met ideeën als tekstbewerking en gekoppelde documenten.
Een kleine kanttekening is hier op zijn plaats: het idee van de muis is niet op één plek ontstaan. Volgens Wikipedia bood Telefunken in Duitsland een invoerapparaat genaamd "Rollkugel", dat het bedrijf in 1966 onafhankelijk had ontwikkeld, in een brochure van 2 oktober 1968 aan als optioneel accessoire voor de SIG 100-terminal. Dit apparaat werkte met een balmechanisme.
De muis maakte eigenlijk deel uit van een veel groter project van Engelbart. NLS (oN-Line System), ontwikkeld in het door hem opgezette Augmentation Research Center, liet de muis, bitmapschermen, tekstverwerking en hypertekst samen zien. Engelbart had het kader van deze visie in oktober 1962 geschetst in zijn rapport "Augmenting Human Intellect: A Conceptual Framework".
| Prototype uit 1964 | De muis van nu |
|---|---|
| Houten behuizing | Plastic of metalen behuizing |
| Twee loodrechte metalen wieltjes | Optische of lasersensor |
| Kabel aan de achterkant, de "staart" | Meestal draadloos |
| In één enkel laboratorium | Op bijna elk bureau |
40.000 dollar en nul royalty's
Het octrooi was niet van Engelbart, maar van de instelling waar hij werkte, SRI. Volgens het Centre for Computing History vertelt Engelbart dat hij jaren later hoorde dat SRI de muis voor "something like $40,000", oftewel ongeveer 40.000 dollar, aan Apple in licentie had gegeven. Wikipedia schrijft dat het octrooi was verlopen voordat de muis zich op persoonlijke computers verbreidde.
Het resultaat: de man die de muis uitvond, ontving nooit royalty's voor deze uitvinding. Dat bevestigen zowel Wikipedia als het Centre for Computing History. Maar de erkenning kwam, zij het laat: in 1997 ontving hij zowel de ACM Turing Award als de Lemelson-MIT Prize van 500.000 dollar, en in december 2000 werd hij geëerd met de Amerikaanse National Medal of Technology. Engelbart overleed op 2 juli 2013 op 88-jarige leeftijd.
Zelfs de naam van de afdeling waar Engelbart werkte beschreef zijn doel: Augmentation Research Center, het onderzoekscentrum voor het "versterken" van menselijke vermogens. Het houten kistje was slechts een onderdeel van dit grote idee. Elke keer dat je vandaag op de muis op je bureau klikt, gebruik je in feite een klein stukje van die visie, die in de jaren 60 in een onderzoekslaboratorium werd geschetst.
Van welk apparaat dat we vandaag gebruiken is de uitvinder volgens jou iemand van wie we de naam nooit hebben gehoord?