Op internet gaat vaak een zin rond: "Wifi is uitgevonden door een Hollywoodster." Er zit een echt verhaal in die zin, maar de zin zelf klopt niet. Hedy Lamarr is inderdaad de houder van een belangrijk octrooi. Laten we in dit artikel uit elkaar halen wat dat octrooi wel en niet deed en wat het echte verband met de draadloze technologieën van nu is.
Van Wenen naar Hollywood, van Hollywood naar het octrooibureau
Hedy Lamarr werd op 9 november 1914 in Wenen geboren (sommige bronnen zeggen 1913) en werd eind jaren 30 een van de bekendste gezichten van Hollywood. Volgens Wikipedia had ze op de bijeenkomsten van haar ex-man, die zich bezighield met wapenhandel, gehoord dat marines torpedo's per radio wilden besturen, maar dat de vijand dit signaal kon verstoren (jamming).
Ze ontwikkelde haar idee samen met de componist George Antheil. Antheil had zich beziggehouden met het synchroniseren van meerdere automatische piano's (pianola's) voor zijn compositie "Ballet Mécanique". Die ervaring kwam centraal te staan in de oplossing van het duo.
Wat beschreef het octrooi precies?
Volgens APS News dienden de twee hun octrooiaanvraag in op 10 juni 1941 en werd het octrooi verleend op 11 augustus 1942. Het Amerikaanse octrooi 2.292.387 heet "Secret Communication System" (geheim communicatiesysteem) en staat geregistreerd op Lamarrs wettelijke naam, Hedy Kiesler Markey.
Het idee was dit: de zender op het schip en de ontvanger in de torpedo zouden het stuursignaal niet op één frequentie versturen en ontvangen, maar op voortdurend wisselende frequenties. Zelfs als de vijand één frequentie vond en verstoorde, was het signaal al naar een andere frequentie gesprongen. Om de sprongen aan beide kanten tegelijk te laten gebeuren, zou volgens het Smithsonian een strook met twee motoren worden gebruikt, vergelijkbaar met een pianolarol. Het systeem sprong tussen 88 frequenties, evenveel als het aantal toetsen op een piano.
Waar de mythe gecorrigeerd moet worden
Er zijn twee belangrijke correcties.
De eerste: het idee van frequentiesprongen bestond al vóór Lamarr en Antheil. APS News benadrukt dat dit "helemaal geen nieuw concept" was en noemt als voorbeelden de octrooien van Nikola Tesla uit 1900 en 1903, een octrooi voor een "geheim communicatiesysteem" uit 1920 en octrooien die in 1939 en 1940 aan twee Duitse ingenieurs werden verleend. De bijdrage van Lamarr en Antheil was om het idee om te zetten in een concreet, mechanisch gesynchroniseerd systeem voor torpedobesturing.
De tweede: het wifi van nu is niet rechtstreeks van dit octrooi afgeleid. Zelfs het Smithsonian schrijft dat het "onmogelijk is te weten in welke mate de uitvinding van Lamarr en Antheil de ontwikkeling van deze technologie precies heeft beïnvloed". Vergelijkbare systemen werden volgens APS in 1957 gebruikt in het transistorwerk van Sylvania, en volgens Wikipedia in 1962 voor het eerst operationeel.
Het echte verband met wifi en Bluetooth
Lamarrs octrooi is een vroeg voorbeeld van een brede familie technieken die "spreidspectrum" (spread spectrum) heet. Een tak van die familie, spreidspectrum met frequentiesprongen (FHSS), leeft inderdaad voort in de draadloze apparaten van nu:
- Klassiek Bluetooth springt doorgaans 1.600 keer per seconde tussen 79 kanalen.
- De eerste IEEE 802.11 (de standaard die de voorloper van wifi is), gepubliceerd in 1997, bood snelheden van 1 en 2 Mbit/s in de 2,4 GHz-band en bevatte frequentiesprongen als een van de opties voor de fysieke laag.
De juiste zin zou dus kunnen zijn: Lamarr is een van de pioniers van het idee van frequentiesprongen dat nu wordt gebruikt in Bluetooth en in de eerste versies van wifi. Ook Wikipedia legt dit verband specifiek voor "Bluetooth en de eerste versies van wifi"; bovendien bevatte de eerste standaard naast frequentiesprongen ook direct-sequence spreidspectrum (DSSS). Zeggen dat "Lamarr wifi heeft uitgevonden" is dus een overdrijving.
| Mythe | Werkelijkheid |
|---|---|
| Hedy Lamarr vond wifi uit | Ze patenteerde een torpedobesturingssysteem met frequentiesprongen |
| Zij bedacht als eerste frequentiesprongen | Het idee bestond al eerder (Tesla, octrooien van 1920 en 1939-1940) |
| Het octrooi werd direct gebruikt | De marine gebruikte het niet, het octrooi verliep in 1959 |
| Ze werd nooit erkend | EFF Pioneer Award 1997, National Inventors Hall of Fame 2014 |
De waarde van Lamarr heeft de mythe niet nodig. Volgens Wikipedia werd ze in 1997 de eerste vrouw die de BULBIE Gnass Spirit of Achievement Award van de Invention Convention ontving, en in 1998 kreeg ze de Viktor Kaplan-medaille van de Oostenrijkse vereniging van octrooihouders en uitvinders. In datzelfde 1997 kreeg ze samen met Antheil de Pioneer Award van de Electronic Frontier Foundation, en in 2014 werd ze postuum opgenomen in de Amerikaanse National Inventors Hall of Fame. Dat een filmster in de oorlogsjaren zelf een octrooi schreef, is op zich al buitengewoon.
Denk je dat het "overdrijven" van een uitvinding de maker dient, of juist zijn echte bijdrage in de schaduw zet?