Nintendo deyince aklına Mario, Zelda ya da elindeki oyun konsolu geliyor olabilir. Ama şirketin hikâyesi bir ekranla değil, kâğıttan yapılmış renkli oyun kartlarıyla başladı. Hem de ilk ev konsolundan tam 88 yıl önce.
23 Eylül 1889, Kyoto
Nintendo'nun kurucusu Fusajiro Yamauchi'dir. 23 Eylül 1889'da Japonya'nın Kyoto şehrinde, ilk adı Nintendo Koppai olan küçük bir işletme açtı. Ürünü hanafudaydı: üzerinde çiçek ve doğa motifleri bulunan geleneksel Japon oyun kartları.
Wikipedia'nın aktardığına göre hanafuda, o dönemde Japonya'da yasak olan Batı tipi oyun kartlarına bir alternatif olarak doğmuştu. Yamauchi'nin el yapımı kartları tuttu ve şirket uzun yıllar boyunca bu işle ayakta kaldı. Yani Nintendo'nun ilk "oyunu" bir ekran değil, bir deste kâğıttı. Oyun kavramı şirketin DNA'sına en baştan yazılmıştı; değişen yalnızca oyunun oynandığı malzemeydi.
Torun Hiroshi ve "her şeyi deneyelim" dönemi
1949'da kurucunun torunu Hiroshi Yamauchi, büyükbabası felç geçirince Waseda Üniversitesi'ni bırakıp şirketin başına geçti. Kart işi büyüdü; Nintendo, Disney ile yaptığı bir anlaşmayla kartlarının üzerine Disney karakterlerini basmaya başladı. Bu anlaşmanın yılı kaynaklarda 1958 ya da 1959 olarak farklı veriliyor.
Ama kart pazarının bir sınırı vardı. Bunun üzerine şirket çok farklı alanlara açıldı. 1960'ta Kyoto'da Daiya adında bir taksi şirketi işletmeye başladı; işçi sendikasıyla yaşanan sorunlar yüzünden bu iş sonradan satıldı. 1963'teki isim değişikliğinin ardından iki başka firmayla birlikte bir gıda şirketi kurdu ve hazır pirinç gibi ürünler sattı.
Bu dönemin en ilginç ürünlerinden biri de Chiritory adında uzaktan kumandalı bir elektrikli süpürgeydi. Patentte mucit olarak, şirketin efsanevi tasarımcılarından Gunpei Yokoi görünüyor. Yılı kaynaklarda 1978 ya da 1979 olarak geçiyor; ABD patent başvurusu 5 Ekim 1979'da yapılmış. Cihaz kendi ekseninde dönerek ya da düz bir hat boyunca ilerleyerek zemini süpürüyordu.
Oyuncaklardan ekrana
Nintendo'nun bugünkü kimliğine yaklaşması oyuncaklarla oldu. 1966'da Hiroshi Yamauchi, Gunpei Yokoi'nin yaptığı uzayıp kısalan bir kol prototipini gördü. "Ultra Hand" adıyla satılan bu oyuncak şirketin ilk büyük oyuncak başarılarından biri oldu. Yokoi bu başarıdan sonra şirketin en önemli tasarımcılarından biri hâline geldi ve Nintendo'yu adım adım elektronik oyunlara doğru taşıyan isimlerden oldu.
Asıl dönüm noktası ise 1 Haziran 1977'de Japonya'da çıkan Color TV-Game 6 oldu. Mitsubishi Electric ile birlikte geliştirilen bu cihaz, Nintendo'nun ilk ev oyun konsoluydu ve 9.800 yen fiyatla satışa sunuldu. Aynı yıl Color TV-Game 15 adlı ikinci bir model de çıktı ve seri 1977'den 1983'e kadar devam etti. 1889'dan 1977'ye geçen süre tam 88 yıl.
| O zaman | Şimdi |
|---|---|
| 1889: El yapımı hanafuda kartları | Dünyaca bilinen oyun konsolları |
| 1960: Kyoto'da taksi şirketi | Dünyaca tanınan oyun karakterleri |
| 1977: İlk ev konsolu Color TV-Game | Hâlâ hanafuda üreten bir oyun devi |
130 yılı aşan bir değişim hikâyesi
Bu yolculukta başarısız denemeler de az değil. Taksi şirketi satıldı, gıda ve ev aletleri girişimleri şirketin geleceğini belirleyen işler olmadı. Ama her deneme, şirkete neyin işe yaramadığını öğretti. Sonunda Nintendo kendi doğal alanına, yani insanları eğlendiren oyunlara geri döndü; bu kez kâğıt yerine elektronikle.
Nintendo'yu ilginç kılan şey, kökünü hiç unutmaması. Kotaku'nun 2022 tarihli haberine göre şirket, konsol devi olduktan sonra da hanafuda üretmeyi sürdürüyor; bazı destelerde Mario temalı kartlar bile var. Bugün konsollarda gördüğümüz o oyuncu dostu, eğlence odaklı yaklaşımın kökleri de bu uzun kart ve oyuncak geçmişinde aranabilir. Ama asıl ders şu: hayatta kalmak için taksiden pirince, süpürgeden oyuncağa kadar pek çok kapıyı çaldı ve doğru kapıyı bulana kadar denemeye devam etti.
Bir oyun kartı atölyesinin dünyanın en tanınan oyun şirketlerinden birine dönüşmesi sence şanstan mı, yoksa durmadan denemekten mi?