Denk aan de tientallen e-mails die elke dag in je inbox belanden. Ze hebben allemaal een voorouder, en die voorouder is een testbericht dat een ingenieur naar zichzelf stuurde en dat niemand de moeite waard vond om te bewaren. Wat erin stond, weet hij zelf niet eens meer.
Een zijproject bij BBN
In 1971 werkte Ray Tomlinson bij Bolt Beranek and Newman (BBN) in Cambridge, Massachusetts. BBN was een van de bedrijven die de bouwstenen legden van het door het Amerikaanse ministerie van Defensie gesteunde netwerk ARPANET. Volgens de Internet Hall of Fame stonden aan het einde van die verbindingen meestal DEC PDP-10-computers, en Tomlinson werkte aan het besturingssysteem TENEX dat voor deze machines was ontwikkeld.
In die tijd konden mensen die dezelfde computer gebruikten elkaar berichten nalaten. Daarvoor bestond een programma genaamd SNDMSG. Maar de berichten bleven binnen die ene machine. Tomlinsons idee was eenvoudig: SNDMSG combineren met de code van CPYNET, het programma dat bestanden over het netwerk kopieert. Zo kon een bericht een computer verlaten en via het netwerk de mailbox op een andere computer bereiken.
Dit was niet eens een officiële opdracht. Tomlinson zelf beschreef zijn uitvinding lange tijd als een klein bijklusje. Het Centre for Computing History meldt dat hij in die tijd naast SNDMSG en CPYNET ook werkte aan een leesprogramma genaamd READMAIL. Er was dus zowel aan het verzenden als aan het lezen gedacht.
Twee machines naast elkaar
Het leukste detail van de eerste test is de afstand. Volgens Tomlinsons eigen verhaal werd het eerste bericht verstuurd tussen twee machines die "letterlijk naast elkaar" stonden. Het bericht reisde dus via ARPANET en kwam aan op de computer een paar stappen verderop.
Wat stond erin? Tomlinson zei dat deze testberichten "volledig vergeetbaar" waren. Volgens zijn schatting was het eerste bericht waarschijnlijk "QWERTYUIOP" of iets dergelijks, dus de letters van de bovenste rij van het toetsenbord. Wikipedia merkt ook op dat deze uitspraak vaak verkeerd wordt geciteerd. Kortom, de tekst van de eerste e-mail is niet vastgelegd en niet met zekerheid bekend.
Ook over de datum is er een vergelijkbare onzekerheid. De bronnen plaatsen de gebeurtenis in 1971, maar over een precieze dag of maand bestaat geen overeenstemming.
Waarom werd het @-teken gekozen?
Ook al is de inhoud van het bericht vergeten, het meest blijvende spoor van Tomlinson zit elders: het @-teken. Om een bericht over het netwerk te sturen, moest je de naam van de gebruiker scheiden van de computer waarop hij zat.
Volgens Tomlinson werd het @-teken niet gebruikt in gebruikersnamen, dus het zou geen verwarring veroorzaken. Bovendien paste de betekenis: de gebruiker zat niet lokaal, maar op een andere machine, dus "daar" (at). In een toelichting aan de Internet Hall of Fame noemde hij @ "het enige voorzetsel op het toetsenbord". Elk adres in de vorm gebruiker@domeinnaam van vandaag is een erfenis van deze beslissing.
Het lijkt een kleine beslissing, maar de gevolgen waren enorm. Het @-teken was tot dan toe vooral een gewoon symbool in handelsdocumenten, gebruikt om de eenheidsprijs aan te geven. Door Tomlinsons keuze werd het het symbool van de digitale identiteit en kwam het later zelfs voor gebruikersnamen op sociale media te staan.
| Toen (1971) | Nu |
|---|---|
| Twee computers naast elkaar | Apparaten overal ter wereld |
| Testbericht met vergeten inhoud | Bijlagen, afbeeldingen, handtekeningen |
| Een handvol ARPANET-gebruikers | Miljarden e-mailaccounts |
Een bescheiden uitvinder
Het interessante is dat e-mail niet als "product" was gepland. Er was geen marktonderzoek, geen lancering en geen bedrijfsstrategie. Een ingenieur dacht dat het handig zou zijn de twee programma's die hij had te combineren, en probeerde het. Zo ontstond, bijna vanzelf, een van de meest duurzame instrumenten van het internet.
Tomlinson zag zijn uitvinding jarenlang niet als iets groots. Tomlinson, geboren op 23 april 1941 in het stadje Amsterdam in de staat New York, kreeg later toch veel prijzen: in 2004 samen met Dave Crocker de IEEE Internet Award, in 2009 samen met Martin Cooper de Prins van Asturië-prijs, en in 2012 werd hij opgenomen in de Internet Hall of Fame. Hij overleed op 5 maart 2016 op 74-jarige leeftijd.
Nog een interessant verband: Tomlinson staat in diezelfde jaren ook bekend als degene die Reaper schreef om Creeper, de eerste worm die over ARPANET zwierf, te verwijderen. De uitvinder van e-mail speelde dus ook een rol in het verhaal van de eerste "antivirus".
Wat zou jij als eerste e-mail hebben verstuurd?