Elke keer dat je in een programma op de knop "Opslaan" drukt, raak je eigenlijk een stukje geschiedenisles aan. Dat vierkante pictogram toont een voorwerp dat de meeste jongeren nooit in hun hand hebben gehad, de diskette. Maar het verhaal van de eerste diskette is vreemder dan je zou verwachten: hij werd niet uitgevonden zodat gebruikers bestanden konden opslaan, maar zodat een gigantische computer zijn eigen interne software kon laden.
Het kleine probleem van IBM
Aan het eind van de jaren 60 hadden de grote mainframes van IBM om te werken laagniveausoftware nodig die "microcode" heet. Deze code moest elke keer betrouwbaar en goedkoop in de machine worden geladen. Volgens het Computer History Museum gaf productmanager Alan Shugart in 1967 in de IBM-vestiging in San Jose David L. Noble de opdracht een goedkoop systeem voor deze taak te ontwikkelen.
Noble probeerde eerst een nieuw soort magneetband, maar kreeg geen resultaat. De oplossing werd magnetische data op een flexibele plastic schijf. Om de schijf tegen stof en vingerafdrukken te beschermen werd een hoes ontworpen waarvan de binnenkant met reinigingsdoek was bekleed. De naam "floppy", dat "slap, zacht" betekent, komt van deze zachte schijf.
1971: 8 inch, alleen-lezen, 80 KB
IBM bracht zijn eerste diskettesysteem in 1971 op de markt. Het IBM 23FD-station, met de codenaam "Minnow", gebruikte een alleen-lezen "geheugenschijf" van 8 inch. Deze schijf bevatte 80 KB aan gegevens. Het Computer History Museum beschrijft dat als ongeveer gelijk aan 3.000 ponskaarten.
De eerste diskette kon dus maar een heel klein deel van één enkele foto die je nu met een telefoon maakt bevatten. En je kon er niet op schrijven, alleen van lezen. Zijn taak was om de besturingscode te laden in de opslagbesturingseenheid van computers uit de System/370-serie. Het bijbehorende Amerikaanse octrooi (3.678.481) werd verleend op 18 juli 1972.
De schijf wordt kleiner, de capaciteit groter
De diskette hield al snel op een hulponderdeel van mainframes te zijn en kwam op ieders bureau. Eerst 8 inch, daarna 5,25 inch en vervolgens de bekendste maat, 3,5 inch. Sony presenteerde zijn cartridge van 3,5 inch in 1981 en de sector kwam in januari 1983 overeen over een standaard die op het ontwerp van Sony was gebaseerd.
De diskette met hoge dichtheid van "1,44 MB" die wij ons allemaal herinneren, kwam in het midden van de jaren 80 (bronnen geven verschillende data tussen 1986 en 1987). Het interessante is dat zelfs dat etiket "1,44 MB" niet helemaal klopt: de geformatteerde capaciteit is 1.474.560 byte, oftewel 1.440 KiB. Het getal is een naamgevingsgewoonte die voortkomt uit het door elkaar gebruiken van 1.000 en 1.024.
| 1971 | Vandaag |
|---|---|
| Flexibele schijf van 8 inch | MicroSD-kaart ter grootte van een nagel |
| 80 KB, alleen-lezen | Terabytes aan beschrijfbare ruimte |
| Taak: microcode in het mainframe laden | Taak: foto's, video, alles |
| Staat gelijk aan ongeveer 3.000 ponskaarten | Leeft voort als opslaan-pictogram |
Het lange afscheid van de diskette
De diskette verdween langzaam van het toneel. Volgens Wikipedia stopte Sony in 2011 met de productie van nieuwe diskettes. Maar op sommige plekken bleef de diskette veel langer deel van officieel werk. De reden daarvoor was meestal niet de technologie, maar regels die jaren eerder waren geschreven en door niemand werden bijgewerkt.
Het meest opvallende voorbeeld is Japan. Het Digital Agency van het land heeft 1.034 voorschriften geschrapt die het gebruik van diskettes bij overheidsprocessen verplicht stelden. Minister voor Digitale Zaken Taro Kono kondigde op 28 juni 2024 aan dat de campagne voltooid was, met de woorden "We hebben de oorlog tegen diskettes gewonnen". Er waren dus 53 jaar verstreken sinds de eerste diskette.
Tegenwoordig is de diskette fysiek bijna verdwenen, maar zijn pictogram staat nog in de hoek van elk programma. Dat een hulponderdeel van 80 KB een halve eeuw later het universele beeld van het begrip "opslaan" is geworden, is een van de leukste toevalligheden uit de techgeschiedenis.
Moet het "Opslaan"-pictogram voor de nieuwe generatie ooit iets anders worden dan een diskette, of moet het zo blijven?