Bir programda "Kaydet" düğmesine her bastığında aslında küçük bir tarih dersine dokunuyorsun. O kare simge, artık çoğu gencin elinde hiç tutmadığı bir nesneyi, disketi gösteriyor. Ama ilk disketin hikâyesi beklediğinden daha tuhaf: kullanıcıların dosya saklaması için değil, dev bir bilgisayarın kendi iç yazılımını yüklemesi için icat edildi.
IBM'in küçük sorunu
1960'ların sonunda IBM'in büyük ana bilgisayarları, çalışmak için "mikrokod" denen düşük seviyeli bir yazılıma ihtiyaç duyuyordu. Bu kodu makineye her seferinde güvenilir ve ucuz bir şekilde yüklemek gerekiyordu. Computer History Museum'a göre 1967'de IBM'in San Jose tesisinde ürün yöneticisi Alan Shugart, David L. Noble'ı bu iş için ucuz bir sistem geliştirmekle görevlendirdi.
Noble önce yeni tip bir manyetik bant denedi, ama sonuç alamadı. Çözüm, esnek plastik bir diske kaydedilmiş manyetik veri oldu. Diski toz ve parmak izinden korumak için de içi temizleyici kumaşla kaplı bir kılıf tasarlandı. "Floppy" yani "esnek, sarkık" adı, bu yumuşak diskten geliyor.
1971: 8 inç, salt okunur, 80 KB
IBM, ilk disket sistemini 1971'de piyasaya sürdü. Kod adı "Minnow" olan IBM 23FD sürücüsü, 8 inçlik salt okunur bir "bellek diski" kullanıyordu. Bu disk 80 KB veri tutuyordu. Computer History Museum bunu yaklaşık 3.000 delikli karta denk olarak tarif ediyor.
Yani ilk disket, bugün bir telefonla çektiğin tek bir fotoğrafın bile çok küçük bir kısmını taşıyabiliyordu. Üstelik üzerine yazamıyordun, sadece okuyabiliyordun. Görevi, System/370 serisi bilgisayarların depolama denetim birimine kontrol kodunu yüklemekti. İlgili ABD patenti (3.678.481) 18 Temmuz 1972'de verildi.
Küçülen disk, büyüyen kapasite
Disket kısa sürede ana bilgisayarların yardımcı parçası olmaktan çıkıp herkesin masasına girdi. Önce 8 inç, sonra 5,25 inç, ardından en tanıdık boy olan 3,5 inç geldi. Sony 3,5 inçlik kartuşunu 1981'de tanıttı ve sektör, Ocak 1983'te Sony'nin tasarımına dayanan bir standartta uzlaştı.
Hepimizin hatırladığı "1,44 MB" yüksek yoğunluklu disket ise 1980'lerin ortasında geldi (kaynaklar 1986 ve 1987 arasında farklı tarih veriyor). İşin ilginç yanı, o "1,44 MB" etiketi bile tam doğru değil: biçimlendirilmiş kapasite 1.474.560 bayt, yani 1.440 KiB. Rakam, 1.000 ile 1.024'ün karışık kullanılmasından doğan bir isimlendirme alışkanlığı.
| 1971 | Bugün |
|---|---|
| 8 inçlik esnek disk | Tırnak boyutunda microSD kart |
| 80 KB, salt okunur | Terabaytlarca yazılabilir alan |
| Görevi: ana bilgisayara mikrokod yüklemek | Görevi: fotoğraf, video, her şey |
| Yaklaşık 3.000 delikli kart eder | Kaydet simgesi olarak yaşıyor |
Disketin uzun vedası
Disket sahneden yavaş çekildi. Wikipedia'ya göre Sony yeni disket üretimini 2011'de bitirdi. Ama bazı yerlerde disket çok daha uzun süre resmî işlerin parçası olarak kaldı. Bunun sebebi çoğu zaman teknoloji değil, yıllar önce yazılmış ve kimsenin güncellemediği kurallardı.
En çarpıcı örnek Japonya. Ülkenin Dijital Ajansı, devlet işlemlerinde disket kullanımını şart koşan 1.034 düzenlemeyi kaldırdı. Dijital İşler Bakanı Taro Kono, 28 Haziran 2024'te kampanyanın tamamlandığını "Disketlere karşı savaşı kazandık" sözleriyle duyurdu. Yani ilk disketin üzerinden 53 yıl geçmişti.
Bugün disket fiziksel olarak neredeyse kayboldu, ama simgesi her programın köşesinde duruyor. 80 KB'lık bir yardımcı parçanın, yarım asır sonra "kaydetmek" kavramının evrensel resmi olması teknoloji tarihinin en sevimli tesadüflerinden biri.
Sence yeni nesil için "Kaydet" simgesi bir gün disketten başka bir şeye dönüşmeli mi, yoksa bu haliyle kalmalı mı?