Her gün gelen kutuna düşen onlarca e-postayı düşün. Hepsinin bir atası var ve o ata, bir mühendisin kendine gönderdiği, kimsenin saklamaya değer bulmadığı bir deneme mesajı. İçinde ne yazdığını kendisi bile hatırlamıyor.
BBN'de bir yan proje
1971'de Ray Tomlinson, Massachusetts'in Cambridge şehrindeki Bolt Beranek and Newman (BBN) şirketinde çalışıyordu. BBN, ABD Savunma Bakanlığı destekli ARPANET ağının yapı taşlarını kuran firmalardan biriydi. Internet Hall of Fame'e göre bu bağlantıların ucunda genellikle DEC PDP-10 bilgisayarları bulunuyordu ve Tomlinson bu makineler için geliştirilen TENEX işletim sistemi üzerinde çalışıyordu.
O dönemde aynı bilgisayarı kullanan kişiler birbirine mesaj bırakabiliyordu. Bunun için SNDMSG adında bir program vardı. Ama mesajlar o tek makinenin içinde kalıyordu. Tomlinson'un fikri basitti: SNDMSG'yi, dosyaları ağ üzerinden kopyalayan CPYNET programının koduyla birleştirmek. Böylece mesaj bir bilgisayardan çıkıp ağ üzerinden başka bir bilgisayardaki posta kutusuna ulaşabilecekti.
Bu bir resmî görev bile değildi. Tomlinson'un kendisi buluşu uzun süre küçük bir yan iş olarak anlattı. Centre for Computing History, onun o dönemde SNDMSG ve CPYNET'in yanında READMAIL adlı bir okuma programı üzerinde de çalıştığını aktarıyor. Yani göndermek kadar okumak da düşünülmüştü.
Yan yana duran iki makine
İlk testin en sevimli detayı mesafe. Tomlinson'un kendi anlatımına göre ilk mesaj, "kelimenin tam anlamıyla yan yana" duran iki makine arasında gönderildi. Yani mesaj ARPANET üzerinden dolaşıp birkaç adım ötedeki bilgisayara vardı.
Peki ne yazıyordu? Tomlinson bu test mesajlarının "tamamen unutulabilir" olduğunu söylemiş. Tahminine göre ilk mesaj büyük ihtimalle "QWERTYUIOP" ya da buna benzer bir şeydi, yani klavyenin üst sırasındaki harfler. Wikipedia bu ifadenin sık sık yanlış alıntılandığını da not ediyor. Kısacası ilk e-postanın metni kayıt altına alınmadı ve kesin olarak bilinmiyor.
Tarihin kendisi için de benzer bir belirsizlik var. Kaynaklar olayı 1971'e yerleştiriyor, ancak kesin bir gün ya da ay üzerinde uzlaşma yok.
@ işareti neden seçildi?
Mesajın içeriği unutulsa da Tomlinson'un bıraktığı en kalıcı iz başka bir yerde: @ işareti. Ağ üzerinden mesaj göndermek için kullanıcının adını ve hangi bilgisayarda olduğunu ayırmak gerekiyordu.
Tomlinson'a göre @ işareti kullanıcı adlarında kullanılmıyordu, bu yüzden karışıklık yaratmazdı. Üstelik anlamı da yerindeydi: kullanıcı yerel değil, başka bir makinede, yani "orada" (at) bulunuyordu. Internet Hall of Fame'e verdiği bir açıklamada @ için "klavyedeki tek edat" demişti. Bugün kullanıcı@alanadi biçimindeki her adres bu kararın mirası.
Küçük bir karar gibi görünüyor ama sonuçları devasa oldu. @ işareti o güne kadar daha çok ticari belgelerde, birim fiyatı göstermek için kullanılan sıradan bir semboldü. Tomlinson'un seçimiyle dijital kimliğin simgesine dönüştü ve sonra sosyal medyada kullanıcı adlarının başına bile yerleşti.
| O zaman (1971) | Şimdi |
|---|---|
| Yan yana iki bilgisayar | Dünyanın her yerindeki cihazlar |
| İçeriği unutulan test mesajı | Ekler, görseller, imzalar |
| Bir avuç ARPANET kullanıcısı | Milyarlarca e-posta hesabı |
Mütevazı bir mucit
İşin ilginç yanı, e-postanın bir "ürün" olarak planlanmamış olması. Ortada bir pazar araştırması, bir lansman ya da bir şirket stratejisi yoktu. Bir mühendis, elindeki iki programı birleştirmenin pratik olacağını düşündü ve denedi. İnternetin en dayanıklı araçlarından biri böyle, neredeyse kendiliğinden doğdu.
Tomlinson buluşunu uzun yıllar büyük bir şey olarak görmedi. 23 Nisan 1941'de New York eyaletindeki Amsterdam kasabasında doğan Tomlinson, yine de sonradan pek çok ödül aldı: 2004'te Dave Crocker ile birlikte IEEE Internet Ödülü, 2009'da Martin Cooper ile birlikte Asturias Prensi Ödülü, 2012'de de Internet Hall of Fame'e kabul. 5 Mart 2016'da, 74 yaşında hayatını kaybetti.
Bir başka ilginç bağlantı: Tomlinson aynı yıllarda ARPANET'te dolaşan ilk solucan programı Creeper'ı silmek için Reaper'ı yazan kişi olarak da biliniyor. Yani e-postanın mucidi, ilk "antivirüs" hikâyesinde de rol oynamış.
İlk e-postanın içeriği unutuldu ama @ işareti hayatımızın tam ortasına yerleşti; sence teknolojide asıl kalıcı olan mesaj mı, yoksa onu taşıyan fikir mi?